http://ir.bdu.edu.et/handle/123456789/1947 2026-08-27T21:48:27Z http://ir.bdu.edu.et/handle/123456789/17009 ሏዱስ ታሪካዊ ንባብ ''የቴዎዴሮስ ራዕይ'' እና ''የካሳ ፇረሶች'' ተውኔቶች ውስጥ ሜሌኮን, ጌትነት ይህ ጽሁፌ ሏዱስ ታሪካዊ ንባብ በ''የቴዎዴሮስ ራዕይ'' እና በ''የካሳ ፇረሶች'' ተውኔቶች ውስጥ የሚፇትሽ ሲሆን ሁሇቱም ተውኔቶች የዲግማዊ አጼ ቴዎዴሮስን ህይወት እና ትሩፊት በተውኔት የሚያሳዩ ናቸው፡፡ በእነዙህ ተውኔቶች ውስጥ የሏዱስ ታሪካዊ ሂስ ስነጽሁፊዊ ንዴፇ ሃሳብ ጭብጦችን ርዕዮተ አሇም፣ ማህበረ ፖሇቲካ አውዴን፣ የኃይሌ ተሇዋዋጭነት እና ዗መኑ በተውኔቶቹ ውስጥ ያሳዯረውን ተጽዕኖ ይፇትሻሌ፡፡ ተውኔቶቹን አይነታዊ የምርምር ዗ዳን በመጠቀም ተተንትነዋሌ፡፡ ''የቴዎዴሮስ ራዕይ'' እና በ''የካሳ ፇረሶች'' ተውኔቶች ውስጥ አጼ ቴዎዴሮስ ሃገራዊ አንዴነትን የሚያስጠብቁ እና የሚያ዗ምኑ ሰው ተዴርገው መቀረጻቸው ተውኔቶቹን አንዴ የሚያዯርጋቸው ነገር ሲሆን፣ ተውኔቶቹ ሁሇቱም በተፇጠሩበት ዗መን የነበረው የኢትዮጵያ የፖሇቲካ ሇውጥ ዲራ ሊይ መቀመጣቸው እና ያንኑ ዗መናቸውን ማንጸባረቃቸው የተሇያዩ ያዯርጋቸዋሌ፡፡ በጥናቱም ተውኔቶቹ በ዗መኑ የነበረው የሃይሌ፣ ርዕዮተ ዓሇም እና ማህበረ ፖሇቲካዊ ሁነት የተንጸባረቀባቸው ሲሆን ይህ ጥናትም በተውኔቶቹ ውስጥ እንዳት እነዙህ ጭብጦች እንዯተንጸባረቁ ሇመፇተሸ ተሞክሯሌ፡፡ 2017-05-01T00:00:00Z http://ir.bdu.edu.et/handle/123456789/16993 የጥያቄ-መልስ ትስስር ብልኃት (question-answer relationship strategy) አንብቦ በመረዳት ችሎታ፣ በጥልቀት በማሰብና በማንበብ ግለብቃት እምነት ላይ ያለው ተጽእኖ፤ በዐማርኛ ቋንቋ ትምህርት፣ በሰባተኛ ክፍል ተማሪዎች ተተኳሪነት ፀጋዬ, ግርማ የዚህ ጥናት ዋና ዓላማ የጥያቄ-መልስ ትስስር ብልኃት አንብቦ በመረዳትና በጥልቀት በማሰብ ችሎታ፣ እንዲሁም በማንበብ ግለብቃት እምነት ላይ ያለውን ተጽእኖ መመርመር ሲሆን ፍትነትመሰል ቅድመና ድኅረትምህርት ፈተና ባለቊጥጥር ቡድን ንድፍን ተከትሎ ተከናውኗል። በ2016 ዓ.ም. በባሕር ዳር ከተማ በአዲስ አምባ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርትቤት ከስድስት የሰባተኛ ክፍል መማሪያ ክፍሎች መካከል ዐራቱ በእጣ ተመርጠው በክፍሎቹ ይማሩ የነበሩ 222 ተማሪዎች በጥናቱ ተሳትፈዋል። የፍትነት ቡድኑ ተማሪዎች በጥያቄ-መልስ ትስስር ብልኃት፣ የቊጥጥር ቡድኑ ደግሞ በሥርዓተትምህርቱ በተመላከቱ ብልኃቶች ለ14 ክፍለጊዜ አንብቦ መረዳት ተምረዋል። ቅድመና ድኅረትምህርት መረጃዎች አንብቦ በመረዳትና በጥልቀት በማሰብ ፈተናዎች፣ እንዲሁም በማንበብ ግለብቃት እምነት መጠይቅ ተሰብስበዋል፡፡ በቅድመትምህርት መረጃዎች የፍትነቱና የቊጥጥር ቡድኑ ተማሪዎች የጾታና የዕድሜ ተመጣጣኝነት በካይ ካሬ ቴስት፣ የዳራዊ ዕውቀት አቻነት ደግሞ በባለብዙ ተላውጦ ልይይት ትንተና ስልት ተፈትሾ የቡድኖቹ አቻነት (p>.05) ተረጋግጧል፡፡ ድኅረትምህርት መረጃዎች የተተነተኑት በመዋቅራዊ ስሌት ሞዴል ነው። የትንተናው ውጤት እንዳመላከተውም የጥያቄ-መልስ ትስስር ብልኃት በተማሪዎች አንብቦ የመረዳት ችሎታ (β= .310, t= 4.277, p<.001)፣ በጥልቀት በማሰብ ችሎታ (β= .438, t= 5.873, P<.001) እና የማንበብ ግለብቃት እምነት (β= .549, t= 5.092, p<.001) ላይ ቀጥተኛ አወንታዊ ተጽእኖ አለው። በተጨማሪም ብልኃቱ በጥልቀት የማሰብ ችሎታን በማሳደግ (B= .807, t= 2.831, P<.01) እና የማንበብ ግለብቃት እምነትን በማጎልበት (B= 1.386, t= 3.013, p<.01)፣ አንብቦ በመረዳት ችሎታ ላይ ኢቀጥተኛ አወንታዊ ተጽእኖ እንዳለው የተገኘው መረጃ አረጋግጧል። በጥልቀት የማሰብ ችሎታንና የማንበብ ግለብቃት እምነትን በጥምረት በማሻሻል አንብቦ በመረዳት ችሎታ ላይ ያሳደረው ተጽእኖ ግን አወንታዊ አይደለም (B= .096, t= 1.021, p=.129)፡፡ በዚህም (ከተጣማሪ ተላውጦዎች የአዋዳጅነት ሚና በስተቀር) በዐማርኛ ቋንቋ ማንበብን በጥያቄ-መልስ ትስስር ብልኃት ማስተማር፣ የተማሪዎችን አንብቦ የመረዳት ችሎታ ለማሻሻል ቀጥተኛና ኢቀጥተኛ አወንታዊ ተጽእኖ እንዳለው ተረጋግጧል። ከተገኘው ውጤት በመነሳትም ሥነትምህርታዊና ምርምራዊ ምክረሐሳቦች ተመላክተዋል፡፡ ቊልፍ ቃላት፤ የጥያቄ-መልስ ትስስር ብልኃት፣ አንብቦ መረዳት፣ በጥልቀት ማሰብ፣ የማንበብ ግለብቃት እምነት 2018-11-01T00:00:00Z http://ir.bdu.edu.et/handle/123456789/16738 ልዕለአእምሯዊ የመጻፍ ብልኃቶች በተማሪዎች ልዕለአእምሯዊ የመጻፍ ብልኃቶች ግንዛቤ፣ በመጻፍ ግለብቃት እምነትና በመጻፍ ችሎታ ላይ ያላቸው ተጽዕኖ፤ በዘጠነኛ ክፍል አማርኛ አፍፈት ተማሪዎች ተተኳሪነት ረምላ, አህመድ የዚህ ጥናት ዋና ዓላማ ልዕለአእምሯዊ የመጻፍ ብልኃቶች በተማሪዎች የመጻፍ ችሎታ፣ በብልኃቶቹ ግንዛቤና በመጻፍ ግለብቃት እምነት ላይ ያላቸውን ቀጥተኛና ኢቀጥተኛ ተጽዕኖ መፈተሽ ነበር፡፡ ጥናቱ ፍትነትመሰል የምርምር ስልትን በመከተል በሰለሞን ባለአራት ቡድን ንድፍ ተካሂዷል፡፡ ጥናቱ የተካሄደው በደሴ ከተማ በመምህር አካለወልድ ኹለተኛ ደረጃ ትምህርትቤት ሲኾን የጥናቱ ተሳታፊዎችም በ2016 ዓ.ም. በዚሁ ትምህርትቤት ይማሩ ከነበሩ 15 የዘጠነኛ ክፍል መማሪያ ክፍሎች መካከል በአንድ መምህር ከሚማሩ 9 ክፍሎች በቀላል የእጣ ንሞና በተመረጡ አራት የመማሪያ ክፍሎች የሚማሩ 155 ተማሪዎች ነበሩ፡፡ የፍትነት ቡድኑ ተማሪዎች የመጻፍ ትምህርቱን በልዕለአእምሯዊ የመጻፍ ብልኃቶች፣ የቍጥጥር ቡድኑ ተማሪዎች ደግሞ በክፍል ደረጃው መደበኛ ሥርዐተትምህርት መሠረት ለ10 ሳምንታት ተምረዋል፡፡ ከምርምሩ በፊት ኹለቱ ቡድኖች፣ ከምርምሩ በኋላ ደግሞ አራቱም ቡድኖች ተመሳሳይ ቅድመትምህርትና ድኅረትምህርት የመጻፍ ፈተና ተፈትነዋል፤ ልዕለአእምሯዊ የመጻፍ ብልኃቶች ግንዛቤና የመጻፍ ግለብቃት እምነት የጽሑፍ መጠይቆችም ሞልተዋል፡፡ በቅድመትምህርት መረጃዎች የጥናቱ ተሳታፊዎች የፆታ ስብጥር በካይ ካሬ ቴስት፣ የዕድሜ ተመጣጣኝነት በነጻ ናሙና ቲ-ቴስት እንዲሁም የዳራዊ ዕውቀት አቻነት በባለብዙ ተላውጦ ልይይት ትንተና ዘዴ ተፈትል፡፡ በተጨማሪም የቅድመትምህርት ልኬታው ተናጥላዊና መስተጋብራዊ ተጽዕኖ በድኅረትምህርት ውጤቶቹ ላይ ሊፈጥረው የሚችለው ልዩነት በመንታ መንገድ ባለብዙ ተላውጦ ልይይት ትንተና ዘዴ ተፈትሿል። ድኅረትምህርት መረጃዎችም በመዋቅራዊ እኩልዮሽ ሞዴል ዘዴ ተተንትነዋል፡፡ የድኅረትምህርት የትንተና ውጤቱ እንዳመለከተው መጻፍን በልዕለአእምሯዊ የመጻፍ ብልኃቶች መማር በተማሪዎች የመጻፍ ችሎታ (β = .409, t = 3.754, p < .001)፣ በልዕለአእምሯዊ የመጻፍ ብልኃቶች ግንዛቤና (β = .743, t = 5.752, p< .001) በመጻፍ ግለብቃት እምነት (β = .784, t = 7.459, p = <.001) ላይ ቀጥተኛ አስተዋፆ አላቸው፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ልዕለአእምሯዊ የመጻፍ ብልኃቶች በልዕለአእምሯዊ የመጻፍ ብልኃቶች ግንዛቤ አማካይነት (B = 4.892, t = 2.484, p = .018) እንዲሁም በመጻፍ ግለብቃት እምነት አማካይነት (B = 5.741, t = 2.092, p = .013) የመጻፍ ችሎታን የማሻሻል ኢቀጥተኛ ሚና አላቸው፡፡ በመኾኑም መጻፍን በልዕለአእምሯዊ የመጻፍ ብልኃቶች ማስተማር የተማሪዎችን የመጻፍ ችሎታ፣ የብልኃቶቹን ግንዛቤና የመጻፍ ግለብቃት እምነትን በማጎልበት ረገድ ቀጥተኛ አስተዋፆ እንዲሁም በብልኃቶቹ ግንዛቤና በመጻፍ ግለብቃት እምነት አማካይነት በኩል በመጻፍ ችሎታ ላይ ኢቀጥተኛ አስተዋፆ አላቸው፤ ወደሚል መደምደሚያ ተደርሷል፡፡ ከጥናቱ ውጤት በመነሳትም ሥነትምህርታዊ ምክረሐሳቦችና የወደፊት የምርምር አቅጣጫዎች ተጠቁመዋል 2025-06-01T00:00:00Z http://ir.bdu.edu.et/handle/123456789/16737 በሂዯተ዗ውግ አቀራረብ (Process-Genre Approach) መጻፌን መማር የተማሪዎችን አስረጂ ዴርሰት (Expository Essay) የመጻፌ ችልታ፣ በትብብር የመጻፌ አመሇካከትና የመጻፌ ግሇብቃት እምነት ሇማጎሌበት ያሇው አስተዋፆ፤ በአማርኛ ትምህርት በ዗ጠነኛ ክፌሌ ተተኳሪነት እናትነሽ, በዚብህ የዙህ ጥናት ዓሊማ በሂዯተ዗ውግ አቀራረብ መጻፌን መማር የተማሪዎችን አስረጂ ዴርሰት የመጻፌ ችልታ፣ በትብብር የመጻፌ አመሇካከትና የመጻፌ ግሇብቃት እምነት ሇማጎሌበት ያሇውን አስተዋፆ መፇተሽ ነበር፡፡ የጥናቱ ተሳታፉዎች በባሕርዲር ከተማ ጣናሏይቅ አጠቃሊይ ኹሇተኛ ዯረጃ ትምህርትቤት በ2017 ዓ.ም በመማር ሊይ ከሚገኙ 16 የ዗ጠነኛ ክፌሌ መማሪያ ክፌልች መካከሌ በቀሊሌ እጣ በተመረጡ አራት የመማሪያ ክፌልች የሚማሩ ተማሪዎች ነበሩ፡፡ ጥናቱ ቅዴመትምህርት ፇተናና ዴኅረትምህርት ፇተና የማወዲዯሪያ ቡዴን ፌትነትመሰሌ ንዴፌን የተከተሇ ነበር፡፡ የፌትነት ቡዴኑ ተሳታፉዎች (118 ተማሪዎች) በሂዯተ዗ውግ የመጻፌ ትምህርት አቀራረብ፣ የማወዲዯሪያ ቡዴኑ ተሳታፉዎች (121 ተማሪዎች) በመምህር መምሪያና በተማሪው መጽሏፌ ሊይ በቀረቡ የመጻፌ ትምህርት ተግባራት መሠረት የመጻፌ ትምህርቱን ሇ12 ክፌሇጊዛያት(ሇ12 ሳምንታት) ተምረዋሌ፡፡ የቡዴኖቹን ተመጣጣኝነት ሇመፇተሸ የቅዴመትምህርት መረጃዎች በነጻ ናሙና ሌይይት ትንተናና በባሇብዘ ተሊውጦዎች ሌይይት ትንተና፣ ነፃ ተሊጦው በጥገኛ ተሊውጦዎች ሊይ ያሇውን ተፅዕኖ ሇማጋገጥ ዯግሞበየዴኅረትምህርት መረጃዎች በመዋቅራዊ እኩሌዮሽ ሞዳሌ ተተንትነዋሌ፡፡ የመዋቅራዊ እኩሌዮሽ ሞዳሌ የትንተናው ውጤት እንዲመሇከተው በሂዯተ዗ውግ አቀራረብ መጻፌን መማር፣ በተማሪዎች አስረጂ ዴርሰት የመጻፌ ችልታ ሊይ (β = .368, p < .001)፣ በትብብር በመጻፌ አመሇካከት ሊይ (β = .824, p < .001) እና በመጻፌ ግሇብቃት እምነት ሊይ (β = .425, p < .001) ቀጥተኛ አስተዋፆ አሇው፡፡ እንዱሁም፣ በትብብር የመጻፌ አመሇካከትን በማጎሌበት አስረጂ ዴርሰት በመጻፌ ችልታ ሊይ (B = 1.187 [95%CI = .361, 2.235], p < .007) እና የመጻፌ ግሇብቃት እምነትን በማጎሌበት አስረጂ ዴርሰት በመጻፌ ችልታ ሊይ (B = .041 [95%CI = - .168, .273], p < .672) ኢቀጥተኛ አስተዋፆ አሇው፡፡ በዙህም በሂዯተ዗ውግ አቀራረብ በአማርኛ መጻፌን መማር የተማሪዎችን አስረጂ ዴርሰት የመጻፌ ችልታ፣ በትብብር የመጻፌ አመሇካከትና የመጻፌ ግሇብቃት እምነት ሇማሳዯግ ቀጥተኛና ኢቀጥተኛ አስተዋፆ አሇው፤ ወዯሚሌ መዯምዯሚያ ሊይ ተዯርሷሌ፡፡ በዙህ መሠረት በሂዯተ዗ውግ አቀራረብ የመጻፌ ትምህርት አተገባበር ሊይ ምክረሏሳቦች ተጠቁመዋሌ፡፡ 2025-05-01T00:00:00Z